شاملو و زوانی ئهدایی- هۆرۆگێڵنای: سیاومهند ههورامی
144جارێ وانیانۆ
شاملو و زوانی ئهدایی- هۆرۆگێڵنای: سیاومهند ههورامی
ئینه هۆرۆۆگێڵنای بهشێو جه سؤخهنڕانی احمد شاملو یا جه دانشگاو بێرکڵی جه نوامبرو 1990نه. ئا سؤخهنڕانیه پێسه کتێبو(احمد شاملوـ مفاهیم رند و رندی در غزل حافظ)ی
Thursday, 02 February 2012 20:42
کۆدی تایبهتی: 686
جه لا ئینتێشاراتو(آرش ـ سوید به هامکاری نشر زمانهـ آمریکا) چاپ کریان.
ئی کتێبه یهرێ بهشێن و شاملو جه بهشی دوهمهنه پێسه باسێو کهرۆ:
ملو سهرو مۆۆزۆعێوتهری که واتهیش زوان سۆچنۆ و ئهوهشارایش مۆخو پێشهی. مهنزورم مۆۆزۆعی فره دهردناکو، جه بهینشیهو هۆویهتی مللی و فهرههنگی ئێرانی و زوانی ئهدایی نهسڵی دوهمو کۆچکهران، یانێ زاڕۆڵهکێ شمه. فکرم کهردۆۆ چانیشانه فرسهتێوی خاستهر چینهیه نێێ وهرۆۆ جا پۆۆکهی ئانا ئێشهو حزورو شمه به غهنیمهت گێرونه و ماروشهنه مێدان.
سهرو کشوهره ئۆروپایهکا ئهوهوهنێوم نیا، بهڵام تهنیا یهک نیگای گؤزهرا به وهزعهو زوانی فارسی ئێرانیه مههاجرهکا ئامریکای پهی سهرهبهرکهردهی جه قۆڵایی کارهساتهکهی کافیا. روهو خهم ئهنگیزهو ئی گرفتیه وهختێو نمایانتهره بۆ که تهوهجۆ پانهیه کهرمێ که زوانی فارسی تهنانهت جه جهرهیانو ئیلغاره جۆراوجۆر و درێژخواینهکا عهرهبا و مغۆلاو ترکا و ترکمهنانه ههرگیز گرێش نهوسته میاچهما، و قۆۆمێ غهیره فارس زوانێ پهرێزهو جؤغرافیایی ئێرانی ـ مازندهر، گێلهک، لۆڕ، کؤرد، عهرهب، بهلوچ، ترکمهن، تهنانهت کۆچهرێ و کۆچدریێێ ئهرمنیێ و ئاسوریێ، حهتا ئانێ که ڕاسهو وێ و چێرو فشارا حکومهتی مهرکهزیهنه جه سرودهی و نویسهی به زوانی بومی وێشا وهرگیریشا چهنه کریان ههم، تاوانشا به چنگێ و ددانێ زوانه شهفاییهکا وێشا پارێزنا.
بهڵام ئارۆ به داخۆۆ مشیۆ قهبوڵ کهرمێ و جه ئۆۆ پهڕو خهجاڵهتی و سهرهئهرهوسهیهنه ددان بنیهمێ پۆره که نهسڵی دوهمو مههاجرا دهیهو حازری حهتا زوانی ئهداییشا مهزانا و ئهگهر کارێوی به پهله نهکریۆ، به ئی سرعهتۆۆ که بؤحرانو هۆویهتی یهخهگیرو ئی نهسڵه بێ شناسنامهیه بیهن، ئێران مشیۆ ملیۆنێ کهسێ جه ئی ڕۆڵا وێشه به تهمامی جه دهسهنه بهرشیێ بنیۆره.
با ههر چێنه واچو که چی کارهساتهنه نهسڵو دوهمێ هیچ خهتاش نیهنه. ههمێدهوارهنا تاڵی قسهکێم به ڕێک و راسیش بهخشدێ. گۆنا کاری ئهسڵیێ ئهداو تاتهکێنێ که وهڵێ زاڕۆڵهکانه مشیۆ فکرێو پهی هۆویهتیشا کهرا. ئادێ حهتا یانهیچهنه به قۆۆلو ئاقا ئیسماییلی به فارگلیسی تێکهڵی کهرا. یانێ به زوانێوی حهرامزاده که دهسورش فارسیا و واچێش ئینگلیزیێنێ. ساعبهنه زو خانمه گرمنۆ ملو شوهیهره:" بابا هری ئاپ، خهریکا لهیت بۆ جابهکهیت لۆس کهری، ئارۆ ئیتر چ ئێکسکیۆزێوت ههن؟" و شوهیچ به وێژێوه ماچۆ": لیو می ئهلۆۆن، فره دیپرێسهنا، ئجۆ بلاد پریشێرم ئاپ بیهن". به ڕاسی قیزهو یۆی شێونۆوه.
من مهزانو بێ فرههنگ و و زوان و هؤویهتی مللی، ئهسڵهن چهنی کریۆ بژیوی؟ چهنی کریۆ سهرهو وێت بهرز گێری؟ چهنی کریۆ بدیهیهنه چهما هامسای و واچی:" منیچ ههنا"؟. ئازیزهکهم به یهکجاری ئی یهکدانه ددانه لهق و پویایچه کهنه وفڕه ده! و دهسێو ددانی مهسنۆعیێ بنیه و وێت نهجات ده!. تۆ که عۆقدهو حهقارهتو فهرهنگی نهبیهی، کؤشایت کؤشۆ یهکجاری ئینگلیسی قسێ کهره!. چی ئینگلێسی چهنی فارسی هاره کهری؟
چی چند مانگهنه که بۆنهو ههرمانه پزشکیامۆۆ مهجبور بیهنا ئهمریکانه لهنگهر وزو، فره جارێ جه فرهو ههماڵا داوام کهردێنه تا ئانهیه که ماچاش، به فارسی تهرجمهش کهراوه پهیم. ئاخر مهگهر ههر پی ئاسانیه کریۆ هۆویهتێوی قوڵی چند ههزار ساڵهی جه ماوهو چند ساڵانه تا پاپاسی ئاخرش دۆڕنی؟ مهگهر کریۆ پی مفتیه فهرههنگێوی چند ههزارساڵهی که ئاگرده نامه درهخشانێ پهشتیشۆۆ وتێنێ یهکشهوه مجیهنه دلێ زهرفو شهخهڵی و وزیش پهشتهو بهرهی تا سپور هۆرش گێرۆ و بهرۆش؟
سهرچهمه : یادو
