بۆ ھەڵوەشاندنەوەی و دووەمیان لە دەسەڵاتی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقدایە بۆ بریاردان لەسەر ھەڵوەشاندنەوەی ئەو چەند بریارانەی بەناو ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆرشی عیراقی لە ناوچوو دژی ھاووڵاتیانی کورد لە کەرکوک و ناوچەکانی تری کوردستان داویەتی ، ھەردوو بریاری ئەنجومەنی وەزیرانی عیراقی بە مەبەستی جێبەجێ کردنی چەند لایەنێکی مادەی ( ١٤٠ ) ە و گرنگی خۆیان ھەیە ، بەڵام بە ئەندازەیەکی زۆر دواکەوتووە ، پێویستە باسێکی کورت لەسەر ھەردوو بریارەکە بکەین :

یەکەم : ھەڵوەشاندنەوەی گشت بریارەکانی لیژنەی کاروباری ژوروی عیراق ( لجنە شۆون الشمال ) ، ئەم لیژنەیە لەلایەن بەعسیەکانەوە پێکھێنرا و ئەندامێکی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆرش لێپرسراوی بوو لێپرسراوانی بەعسی لە کەرکوک و موسڵ و پارێزگاکانی تری باکوری عیراق ئەندامی بوون ، کاریان جێبەجێ کردنی بریارەکانی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆرشی عیراق بو لەگەڵ ئەرکەکانی ( راگواستنی کوردەکان ، ھێنانی عەرەب بۆ ناوچەکە ، دروستکردنی کۆمەڵگای نیشتەجێبوون بۆیان ، دابەشکردنی زەوی کشتوکاڵی و نیشتەجێبوون بە سەریاندا ، دامەزراندنیان لە دامودەزگاکانی حکومی ، گواستنەوەی فەرمانبەرانی کورد بۆ پارێزگاکانی خواروو و ھەولیر و سلیمانی ، گرتن و راوەدونانی کوردەکان لە گشت پارێزگاکانی باکور ، سەرپەرشتی پرۆسەکانی ئەنفال و کیمیاباران و راگواستنی گوند و شارۆچکەکان و بۆردومانکردنی گشت ناوچەکانی کوردنشین ، سیاسەتی تەعریب و تەبعیس پەیرەو بکەن ) ، تاوانەکانی دژ بە گەلی کورد لە پارێزگاکانی ( کەرکوک و موسڵ و سەلاحەدین و باقوبە ) لەلایەن ئەو لیژنەیەوە جێبەجێ دەکران ، بۆیە دادگای باڵای تاوانەکانی عیراقی سزای توندی بەسەر ئەو لێپرسراوانەدادا .

دووەم : پێشنیار کردن بۆ ھەلوەشاندنەوەی بریارەکانی ( ئەنجومەنی سەرکرایەتی شۆرشی عیراق ) دژ بە گەلی کوردستان ، حوکمی یاساییان ھەیە و پێویست دەکات بە یاسا ھەڵوەشێنەوە ، بریارەکانیش ئەمانەن ( ٣١ و ٣٦٩ و ٣٩٨ ی ساڵی ١٩٧٥ ، ١٨١ و ٨٢٤ ی ساڵی ١٩٧٦ ، ٩٤٩ ی ساڵی ١٩٧٧ ، ٩٧٤ و ١٠٦٥ ی ساڵی ١٩٧٨ ، ١٨٩ ی ساڵی ١٩٧٩ ) ، ناوەرۆکی ئەم بریارانە بریتین لە دەستبەسەرداگرتن و کوژاندنەوە و دابەشکردن و بەناوکردنی گشت ئەو زەوی و زارانەی بە دەست کورد و تورکمانەوە بووە لەو چوار پارێزگایەدا بۆ بەرژەوەندی عەرەبە ھاوردەکان لە خواروو و ناوەراستەوە ، بە ھەڵوەشاندنەوەیان خاوەنداریەتی دەگەرێتەوە بۆ خاوەنەکانی پێشویان کە زۆربەی کورد و ھەندێ لە برا تورکومانەکانە ، ئەمەش ھەندێ ئاسانکاری بۆ دەربازبوون لە خاڵی ئاسایی کردنەوە دەکات .

مادەی ١٤٠ی دەستور ئاماژە بە مادەی ٥٨ی یاسای بەرێوەبردنی عیراق بۆ گواستنەوە دەکات ، ئەو مادەیە بە ( ٣ ) مەرحەلە کۆتایی پێدێت ، گرنگترینیان مەرحەلەی یەکەمە کە بە ناوی ئاسایکردنەوە ناسراووە ، ئەوەش بوەتە چەند بەشێکی کارکردن لەوانە ( گیرانەوەی دەرکراوەکان ، گەراندنەوەی ھێنراوەکان ، گێرانەوەی موڵک و زەوی وزاریان ، ھەڵگرتنی ھەر زوڵم غەدرێک لێیان کرابێت ، گێرانەوەیان بۆ سەر وەزیفەی پێشویان ، ھەڵوەشاندنەوەی ئەو گۆرانکاریانەی لە سنوری ئیداری پارێزگاکاندا کراووە ) بۆ جێبەجێ بوونی ئەمانە پێویستە قەرەبوبکرێنەوە ، مەرحەلەی دووەم بریتیە لە سەرژمێریکردنی ناوچەکە ، مەرحەلەی سێیەم راپرسیە لە کەرکوک و باقی ناوچەکانی تر .

ئەو ھەنگاوانەی تا ئیستاجێبەجێ کراون ئەمانەی لای خوارەوەن :

١ – گەرانەوەی دەرکراوەکان و ھێنراوەکان ، بە شێوەیەکی گشتی خۆی لە قەرەبوکردنەوەی دەرکراوەکان بە مەبلەغی ( ١٠ ) ملیۆن دینار و بۆ ھێنراوەکان ( ٢٠ ) ملیۆن دینارە ، لە سەرەتای کاری لیژنەی جێبەجێ کردنی مادەی ١٤٠ وە تا ئیستا بەردەوامی ھەیە و تەواو نەبووە ، ھۆکارەکەشی بەستنەوەی گشت پارێزگاکانی عیراقە بە مادەی ١٤٠ ، ئەمە بوەتە ھۆکاری کۆتای نەھاتنی ، چونکە میزانییەی مادەی ١٤٠ بەشی ئەو ھەموو قەرەبوانە ناکات .

٢ – دوای ( ٥ ) ساڵ لە بەردەوامی کاری لیژنەکە تازە ئەو ھەنگاوانە کەوتنە بەرچاو کە لەسەرەوەی بابەتەکەمان باسمان لێکردووە ، ئەویش ھەڵوەشاندنەوەی چەند بریارێکە کە پەیوەستن بەو مادەیەوە .

ئەوەی ماوە کاری لەسەر بکرێت :

١ – راگرتنی خەرجکردنی پارە لە میزانییەی مادەی ١٤٠ بۆ پارێزگاکانی ناوەراست و خوارووی عیراق و داوای ھەڵوەشاندنەوەی بریاری ژمارە ( ٧ )ی ساڵی ٢٠٠٨ ی لیژنەی مادەی ١٤٠ بکرێت و ھەر پارەیەک لەو میزانیە دیاری دەکرێت ، تەنھا بۆ ناوچەکانی کەرکوک و کێشە لەسەرەکان بێت .

٢ – بۆ کۆتای ھێنان بە ئاسایی کردنەوە کە مەرحەلەی یەکەمی مادەکەیە ، پێویستە لەسەر سەرکردایەتی کوردستان داوای ھەڵوەشاندنەوەی چەند بریارێکی تری ( مەرسوم جمھوری و ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆرشی عیراق ) بکات کە تایبەتن بە گۆرانکاری لە ئیدارەی پارێزگاکانی ( کەرکوک ، موسڵ ، سەلاحەدین ، دیالە ، سلیمانی ) ، بە مەبەستی گێرانەوەی ئەو شوێنە ئیداریانەی کە بەو گەمە سیاسیەی رژێمی لەناوچوو کردویەتی دژ بە گۆرانکاری سنوری ئیداری پارێزگاکان ، لەوانە :

مرسوم جمھوری / ٦٠٧ / ساڵی ١٩٧٥ / تایبەت بە ناحیەی سەرقەڵای قەزای کەلار

مرسوم جمھوری / ٦٠٨ / ساڵی ١٩٧٥ / تایبەت بە قەزاکانی / چەمچەماڵ ، کلار ، کفری

مرسوم جمھوری / ٣٣ / ساڵی ١٩٧٥ / تایبەت بە ناحیەکانی قەزای مەخمور

مرسوم جمھوری / ٣٢ / ساڵی ١٩٧٦ تایبەت بە قەزای چەمچەماڵ

مرسوم جمھوری / ٤١ / ساڵی ١٩٧٦ َ تایبەت بە قەزای توزخورماتو

مرسوم جمھوری / ٢٥٦ / ساڵی ١٩٧٦ تایبەت بە ناحیەی داقوق

بریاری ژمارە / ١٧٨٠٣ ساڵی ٩٧٨ تایبەت بە ناحیەی دبس

مرسوم جمھوری / ٢٣٢ / ساڵی ٩٧٩ تایبەت بە ناحیەی شوان و ئاڵتون کۆپری

مرسوم جمھوری / ٣٦٨ / ساڵی ١٩٨٧ تایبەت بە برگەی ١ لە خاڵی یەکەم / ناحیەی قادرکرم

مرسوم جمھوری / ٥٠٨ / ساڵی ١٩٨٧ تایبەت بە ناحیەی قادر کرم

مرسوم جمھوری / ٤٣٤ / ساڵی ١٩٨٩ تایبەت بە قەزای دبس

 

ھەولیر / ٢٩ / ١ / ٢٠١٢

 

سایتو گروپوو ژیوای، په‌ی ژیوایۆ هه‌ورامانی ، گرد مافێوه‌و ئی سایته‌یه‌ پارێزیان ، دیزاین کراوە لە لایەن کوردیش گروپ